Marathon ya ma Olympic ya 1904 yikaŵa yimoza mwa mipikisano yakuzizwiska chomene mu mbiri ya Ma Olympic. Yikachitika ku St. Louis pa 30 Ogasiti 1904 pa msewu wa fumbi na mu joto, apo ŵakanikizga ŵakuthamanga 32 kufuma ku vyaru 7. Maji ghakaŵa ghachoko chomene, ndipo ŵakuthamanga ŵanandi ŵakafika pakoma. Pa 14 awo ŵakafika ku umaliro, Thomas Hicks ndiyo wakathereska, kweni ŵawovwiri ŵake ŵakamupaska brandy, mazira ghafipa na strychnine apo wakaŵa pafupi kutondeka. Frederick Lorz wakawoneka nga wathereska, kweni wakasanga kuti wakakwera galimoto chigaŵa cha ulendo ndipo wakachotsedwa. Andarín Carvajal nayo wakalaŵiska chipambi mu nthowa chifukwa cha njala. Marathon iyi yikulongora umo ŵakanozgekera makora yayi pa maseŵero ghakulu gha nyengo yira. Nkhani iyi yikulongora suzgo la kupangika kwa maseŵero ghakale. (Nkhani yose...)
Kasi mukumanya?
Dik-dik ku Kenya
... kuti dik-dik ni mtundu wa mphala uchoko chomene uwo ukukula mamita 30–40 kufika pa pheŵe, ndipo zina lake likufuma ku lizgu ilo chikazi chikupanga para chachita wofi? (pachithuzi)
... kuti dik-dik yingaŵa na uzito wa makilogiramu 3–6, ndipo yingakhala umoyo wa vyaka 10?
Mu 1981, MTV yikamba kuwulutsa mapulogiramu ku United States, ndipo vidiyo yakwamba iyo yikawoneska yikaŵa “Video Killed the Radio Star” ya gulu la The Buggles.
Mbili ya vyakuchitika
Mndandanda uwu ngwakukhwaskana na charu cha Zambia
ŴaSan ni gulu la ŵanthu ŵa mu chigaŵa cha kumwera kwa Africa awo ŵali na mitundu yakupambanapambana ya visopa, viyowoyero na miyambo. Ŵanthu aŵa ŵakumanyikwa mu mbiri chifukwa cha umoyo wa kusaka na kusanga vyakurya, ndipo ŵakhalanga mu malo ghakupambanapambana gha ku Kalahari na vigaŵa vinyake vya kumwera kwa Africa. ŴaSan ŵali na umanyi wakuzama pa nyama, vyomela, maji, nyengo na malo agho ŵakukhalamo. Chikhalidwe chawo chili na nyimbo, kuvina, ntharika, kusunga umanyi wa mibadwo na luso lwa kupanga vinthu. Mazuŵa ghano ŴaSan ŵakukhala mu vyaru vinandi, ndipo ŵanthu ŵanyake ŵakupitirizga kusaka na kusanga vyakurya apo ŵanyake ŵali kusintha ku umoyo wa mu vijiji. Mbiri yawo yakhwaskika na kutolekeka kwa malo, kusintha kwa chuma na ndondomeko za maboma. Mazuŵa ghano ŵakulimbikira kusunga chikhalidwe, malo na mazaza ghawo. (Nkhani yose...)
Malo ghakuzizwiska
Salar de Uyuni ni chipalamba chikuru cha mchere mu Bolivia ndipo ni chimoza mwa malo ghakupambanapambana chomene pa charu. Malo agha ghali pa Altiplano ndipo ghakukwera chomene kupambana na nyanja. Para pali maji pachanya pa mchere, malo agha ghakuwoneka nga ni galasi likuru ilo likulongora mlengalenga na mabingu. Para kwawuma, mchere ukupanga mawonekedwe gha makona agho ghakubwerezabwereza pa malo ghakuru. Mu chigaŵa ichi muli Isla Incahuasi, uko kuli makuni gha cactus ghakulu, ndipo ŵalendo ŵakiza kuwona mchere, visumbu na vithuzithuzi vya chilengiwa. Salar de Uyuni ni yimoza mwa malo ghakuzizwiska chomene gha kumwera kwa America. (Nkhani yose...)
Chithuzi cha mwahuno
Milford Sound, panji Piopiotahi, ni fiord kumwera cha kumanjiliro gha dazi kwa New Zealand ndipo yili mukati mwa Fiordland National Park. Fiord iyi yikapangika na glacier ndipo makhoma gha mapiri ghakukwera kumbali zose. Mitre Peak ni phiri lakumanyikwa chomene pa malo agha ndipo likukwera pafupifupi mamita 1,692 pachanya pa maji. Milford Sound yikufika makilomita 15 mu utali ndipo kuya kwake kukuru nkhwa mamita 291. Para vula yili yikuru, mathithi ghanandi ghakuwonekera pa mapiri. Malo agha ghali mu Te Wahipounamu, malo gha UNESCO World Heritage. Ŵalendo ŵakwiza pa maboti kuti ŵawone ma glacier, mathithi, mapiri na viŵeto vya mu nyanja nga seals na dolphins. Milford Sound njimoza mwa malo ghakumanyikwa chomene gha New Zealand. Mawonekedwe agha ghakupereka mtende na kuzizwa. Mapiri ghakuzungulira maji ndipo mitambo yikuphimba pachanya, kupangiska chithuzithuzi chakusanguluska. Malo agha ghakuwoneka mwakukondweska chomene.