صفحهٔ اصلی

دانشنامه‌ای آزاد که همه می‌توانند آن را ویرایش کنند؛
با ۱٬۰۸۹٬۰۸۷ مقاله به زبان فارسی

مقالهٔ برگزیده

انقلاب مه مجموعه‌ای از رویدادها بود که از ۱۸ تا ۲۵ ماه مه سال ۱۸۱۰، در بوینس آیرس، مرکز نایب‌الملک‌نشین ریو د لا پلاتا، رخ داد. این مستعمرهٔ اسپانیا تقریباً همهٔ سرزمین‌های آرژانتین، بولیوی، پاراگوئه، اروگوئه و مناطقی از برزیل امروزی را شامل می‌شد. انقلاب مه موجب برکناری نایب‌الملک بالتازار هیدالگو د سیسنروس و ایجاد یک دولت محلی به نام پریمرا خونتا در ۲۵ ماه مه شد. این خونتا نخستین گام در روند شکل‌گیری کشور مستقل آرژانتین بود. این اولین انقلاب موفقیت‌آمیز در روند استقلال آمریکای جنوبی بود. انقلاب مه واکنش مستقیمی به جنگ شبه‌جزیره در اسپانیا بود. در سال ۱۸۰۸، فردیناند هفتم، پادشاه اسپانیا، به نفع ناپلئون بناپارت استعفا داد و تاج و تخت به برادر ناپلئون، ژوزف بناپارت، اعطا شد. اسپانیایی‌ها خونتای عالی مرکزی را در سویا برای مقاومت در برابر دولت ژوزف و اشغال اسپانیا توسط فرانسه تشکیل دادند؛ اما سرانجام متحمل مجموعه شکست‌هایی شدند که منجر به از دست رفتن نیمهٔ شمالی کشور اسپانیا شد. در یکم فوریهٔ ۱۸۱۰، سربازان فرانسوی سویا را تصرف کردند و بیشتر قسمت‌های اندلس را تحت کنترل خود درآوردند. خونتای عالی به سوی کادیس عقب‌نشینی کرد و خود را منحل کرد و شورای نیابت اسپانیا و هند شرقی جایگزین آن شد. خبر این وقایع در ۱۸ ماه مه، توسط کشتی‌های انگلیسی به بوئنوس آیرس رسید. نایب‌الملک سیسنروس سعی به حفظ وضع سیاسی موجود کرد اما گروهی از وکلا و مقامات نظامی کریولو (اسپانیایی‌تباران بومی قاره آمریکا) در ۲۲ مه جلسه‌ای ویژه و علنی با حضور بزرگان و افراد برجسته شهر (معروف به کابیلدوی علنی) برگزار کردند تا در مورد آیندهٔ نایب‌الملک‌نشین تصمیم‌گیری کنند.

ادامه… مقاله‌های برگزیده – مقالهٔ امروز

آیا می‌دانستید که …؟

… ریمون دوم، کنت طرابلس، نخستین حاکم مسیحی بود که توسط حشاشین ترور شد و به قتل رسید؟ (در تصویر)
… در ساخت استون‌هنج عمدتاً از فنون نجاری استفاده شده است، تا جایی که گفته‌اند «استون‌هنج سازه‌ای چوبی است که با سنگ ساخته شده‌است»؟
… امانت‌خان شیرازی برای خطاطی‌هایش روی بنای تاج محل، یک فیل مزد گرفت؟
… باکالیجار کوهی، که در ابتدا از سپه‌سالاران زیاریان بود، پس از مرگ منوچهر زیاری با همسر بیوه‌اش ازدواج کرد و با کنار زدن جانشینش انوشیروان، خود را امیر گرگان و طبرستان نامید؟
… روایت‌های مرتبط با جنگ‌های صلیبی، معمولاً بر بدرفتاری و خشونت «دشمن دینی» با زنان تأکید می‌کردند، در حالی که رفتار مشابه از سوی خودی را کم‌رنگ یا نادیده می‌گرفتند؟
… ... بنابر فیلتر بزرگ، که یکی از توضیحات نظری برای پارادوکس فرمی است، هرچه حیات رایج‌تر باشد، احتمال بقای تمدن انسانی کم‌تر خواهد بود؟

بیشتر… – پیشنهاد یک مقاله

دربارهٔ ویکی‌پدیا

ویکی‌پدیا دانشنامه‌ای اینترنتی با بیش از ۳۲۹ زبان با محتوای آزاد است که با همکاری افراد داوطلب نوشته می‌شود و هر کس که به اینترنت دسترسی داشته باشد می‌تواند مقاله‌های آن را ویرایش کند. هدف ویکی‌پدیا آفرینش و انتشار جهانی یک دانشنامهٔ آزاد به تمامی زبان‌های زندهٔ دنیاست. با رشد روزافزون این دانشنامه گردانندگان آن در بنیاد ویکی‌مدیا چندین پروژهٔ مشابه دیگر همچون ویکی‌واژه، ویکی‌کتاب، ویکی‌گفتاورد، ویکی‌خبر، ویکی‌دانشگاه، ویکی‌سفر، ویکی‌داده و ویکی‌گونه را پدیدآوردند.

ویکی‌پدیای فارسی دو سال پس از شروع پروژهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، در ۲۸ آذر ۱۳۸۲ (۱۹ دسامبر ۲۰۰۳) فعالیت خود را آغاز کرد و اکنون در ردهٔ نوزدهم ویکی‌پدیاها قرار دارد و بزرگترین دانشنامهٔ فارسی محسوب می‌شود. ویکی‌پدیای فارسی هم اکنون (۱۶ شهریور ۱۴۰۵ خورشیدی) ۱٬۰۸۹٬۰۸۷ نوشتار دارد.

ادامه… ویکی‌پدیا، بدون نیاز به اینترنت

از میان خبرها

گلوریا استاینم در سال ۱۹۷۷

گلوریا استاینم (در تصویر)، روزنامه‌نگار و فعال فمینیست آمریکایی، در ۹۲ سالگی درگذشت.
تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن به‌سوی مدار عملیاتی ال۲ زمین–خورشید پرتاب شد.
تلاش برای کودتا علیه حکومت نظامی در نیجر شکست خورد.
هارالد پنجم، پادشاه نروژ در ۸۹ سالگی درگذشت و هاکون هشتم، جانشین او شد.

یادبودها

امروز: دوشنبه، ۷ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی برابر ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ هجری خورشیدی و ۲۴ ربیع‌الاول ۱۴۴۸ هجری قمری (UTC)

در برزیل: روز استقلال

رویدادها

۱۹۳۶ - آخرین گرگ تاسمانی (در تصویر) در باغ‌وحشی در استرالیا جان سپرد و نسل این کیسه‌دار برای همیشه منقرض شد.
۱۹۴۰ - آغاز یورش بلیتز توسط لوفت‌وافه و بمباران هوایی شهر لندن و نقاط دیگر بریتانیا در ۵۷ شب پی‌درپی.

زادروزها

۱۵۳۳ - زادروز الیزابت یکم ملکهٔ سلطنتی انگلستان و ایرلند
۱۷۰۷ - زادروز ژرژ-لوئی لکرک کنت دو بوفون نویسنده، ریاضی‌دان، زیست‌شناس و ستاره‌شناس فرانسوی
۱۸۲۹ - زادروز فریدریش آگوست ککوله شیمیدان آلمانی
۱۹۰۹ - زادروز الیا کازان کارگردان، نویسنده و تهیه کنندهٔ آمریکایی
۱۹۱۷ - زادروز جان کارنفورت شیمیدان استرالیایی-انگلیسی، برندهٔ جایزه نوبل شیمی سال ۱۹۷۵
۱۹۳۶ - زادروز بادی هالی نوازنده و خوانندهٔ آمریکایی و از بنیان‌گذاران سبک موسیقی راک اند رول

درگذشت‌ها

۱۵۶۶ - درگذشت سلیمان یکم دهمین سلطان امپراتوری عثمانی
۱۹۱۸ - درگذشت ام.ال.سیلو ریاضی‌دان نروژی
۱۹۸۵ - درگذشت جرج پولیا ریاضی‌دان مجارستانی-آمریکایی
۱۹۹۰ - درگذشت رینالدو آرناس، نمایش‌نامه‌نویس، نویسنده و شاعر کوبایی
۱۹۹۱ - درگذشت ادوین مک‌میلان فیزیکدان آمریکایی، برندهٔ جایزه نوبل شیمی ۱۹۵۱
۱۹۹۴ - درگذشت ترنس یانگ کارگردان بریتانیایی
۱۹۹۷ - درگذشت موبوتو سسه سوکو رئیس‌جمهور زئیر از سال ۱۹۶۵ تا ۱۹۹۷

→ روز قبل – روز بعد ←
یادبودهای سپتامبر – یادبودهای بیشتر…